باور ما می توانیم در سطوح مدیریتی نهادینه شود
به گزارش ال مور، هرچند تحریمها برای مردم مشکلات قابل توجهی بوجود آورده اند، اما از طرفی فرصتی بوده اند که با اتکا به توان داخلی، بر پای خود بایستیم و مسیر خودرا ادامه دهیم.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی:
کمال محامدپور، استاد تمام دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، دارای مدرک کارشناسی ارشد از مدرسه تربیت مدرس (۱۳۶۷) و دکترای تخصصی مخابرات از دانشگاه منچستر انگلستان (۱۳۷۵) است. او به عنوان پژوهشگر نمونه دانشگاه و کاندیدای پژوهشگر نمونه کشوری در سال ۱۳۹۲، استاد بسیجی نمونه کشوری در سال ۱۳۹۶ و استاد نمونه کشوری در سال ۱۴۰۲ معرفی شده و سوابق علمی اش شامل تألیف ۱۰ کتاب، ترجمه ۳ کتاب و انتشار بالاتر از ۱۷۰ مقاله علمی در مجلات و کنفرانس های معتبر داخلی و بین المللی است. محامدپور راهنمایی و اتمام بالاتر از ۱۱۰ پایان نامه کارشناسی ارشد و ۱۲ رساله دکتری را در کارنامه خود دارد و علاوه بر اجرای طرح های گوناگون پژوهشی صنعتی، مسئولیت های اجرائی مختلفی در دانشگاه و نیز در نهادهای ملی همچون وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، ستاد راهبردی ارتباطات و فناوری اطلاعات معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و مرکز تحقیقات مخابرات بر عهده داشته است.
با او در رابطه با ایران و ایران سازی به گفتگو نشستیم که در ادامه می خوانید.
* اینروزها مشغول چه کارهایی هستید؟
این روزها عمدتا درگیر برگزاری کلاس ها هستم. کلاس های من روزهای یکشنبه و سه شنبه بصورت مجازی برگزار می گردد و در ایام دیگر نیز فایل ها و محتوای لازم را برای ارایه در جلسات یکشنبه و سه شنبه آماده می کنم. معمولا در دانشگاه حضور دارم؛ حتی در شرایط سخت ایام جنگ یا قبل و پس از تعطیلات نوروز نیز غالباً در دانشکده حاضر بوده ام. هرچند تعداد کمی از همکاران حضور دارند، اما خودم را موظف می دانم که در دانشکده باشم.
* چه رشته ای تدریس می کنید؟
بنده عضو دانشکده مهندسی برق هستم. همانطور که می دانید این دانشکده حوزه های تخصصی مختلفی دارد. تخصص من مخابرات است و عمدتا در حوزه های در رابطه با سیستم های موبایل، رادار و پردازش سیگنال و زمینه های مشابه فعالیت دارم. درس هایی که ارایه می دهم نیز در همین حوزه هاست و بیشتر برای دانشجویان مقطع ارشد و دکتری ارایه می شود. البته تعدادی از درس ها را دانشجویان ترم های پایانی کارشناسی نیز می توانند انتخاب کنند.
* باتوجه به سابقه مدیریتی شما در حوزه مخابرات و نیز کارهای فرهنگی تان، از نگاه شما، ایران چه معنایی دارد و در رابطه با مفهوم «ساختن ایران» چطور می اندیشید؟
ایران وطن ماست و وطن برای انسان حکم مادر و ناموس را دارد. بدین سبب طبیعی است که همه تلاش و همت ما باید در راستای سربلندی ایران باشد. ما علاوه بر وظایف معمول، وظیفه ای بزرگ تری داریم و آن حرکت در امتداد اعتلای کشور است. در محیط دانشگاه نیز بوسیله گفت و گو با اساتید، خصوصاً اساتید جوان، و همینطور دانشجویان در کلاس و مناسبت های مختلف، تلاش می نماییم این نگاه را تقویت کنیم؛ یعنی آنها را با اهمیت این مساله آشنا، و به آن تشویق و تشویق نماییم با چنین ذهنیتی پرورش پیدا کنند.
وظیفه استاد تنها انتقال اطلاعات نیست؛ برای اینکه امروز با وجود منابع گسترده در اینترنت، دانشجویان می توانند به سادگی به مطالب علمی دسترسی پیدا کنند. گرچه انتقال دانش وظیفه نخست است، اما از دید من وظیفه مهم تر، تربیت دانشجویان است؛ تربیت انسان هایی که در آینده بتوانند مسئولیت های علمی و اجرائی کشور را متعهدانه بر عهده بگیرند. باید در دانشجویان خودباوری ایجاد نماییم و به آنها بیاموزیم که می توانند در خدمت کشور باشند و مشکلات را حل کنند. مهمست که روش حل مسئله و شیوه برخورد با چالش های علمی و غیرعلمی را بیاموزند تا بتوانند در آینده با قابلیت کامل برای این سرزمین خدمت کنند.
* به نظر می آید میان دانشجویان رشته های فنی و مفاهیم در رابطه با علوم انسانی-از جمله فلسفه، جامعه شناسی، مردم شناسی و حتی ایران شناسی- نوعی فاصله وجود دارد. در حالیکه آشنایی با این مباحث برای دانشجویان فنی ضروریست، برای اینکه دانش فنی در کنار شناخت اجتماعی و فرهنگی، به آنها کمک می نماید مهارت های خودرا در راه درست به کار بگیرند. در تعدادی دانشگاه ها برای دانشجویان فنی سرفصل هایی در حوزه علوم انسانی تعریف شده است. آیا در دانشکده شما نیز چنین نگاهی وجود دارد؟
این موضوع خیلی اهمیت دارد و از دید من یکی از کاستی های آموزش مهندسی، همین نبودِ برخی دروس علوم انسانی است. در گذشته درس هایی مانند جامعه شناسی، فلسفه علم و موضوعات مشابه در برنامه های آموزشی گنجانده می شد، اما متاسفانه کم کم حذف شده اند. این مسئله به برنامه ریزی آموزشی وزارت علوم و دانشگاه ها برمی گردد.
جای درس هایی مانند اقتصاد مهندسی، فلسفه علم یا جامعه شناسی تربیتی در آموزش مهندسی خالی است و وجود آنها ضروری به نظر می آید. دانشگاه ها باید در این مورد تلاش بیشتری داشته باشند. در دانشگاه خواجه نصیر، حداقل در دانشکده برق، من چنین درس هایی را مشاهده نکرده ام. در عین حال، به سبب تجربه اجرائی و علاقه شخصی ام به این مباحث، معمولا در کنار درسهای تخصصی، اشاره هایی به موضوعات در رابطه با علوم انسانی نیز دارم و تلاش می کنم دانشجویان را با اهمیت این دیدگاه ها آشنا کنم. معتقدم آگاهی از این مسایل گاهی حتی از برخی مباحث تخصصی مهم تر است؛ برای اینکه آشنایی با فلسفه علم و اهداف آموزش فنی، زمینه را برای رشد بهتر دانشجویان فراهم می آورد. در یک جمله، وظیفه اصلی استاد تنها انتقال اطلاعات نیست، بلکه تربیت دانشجو است؛ تربیت افرادی که بعد از فارغ التحصیلی بتوانند در حوزه های علمی و اجرائی نقش مؤثری داشته باشند.
* در زمان ورود شما به حوزه مدیریت اجرائی، وضعیت کشور در حوزه های تخصصی در رابطه با مخابرات، مانند رادار و موبایل، چطور بود؟ و هنگامی که فعالیت اجرائی شما پایان یافت، شرایط در چه وضعیتی قرار داشت؟ همینطور باتوجه به وسعت جغرافیایی ایران و ظرفیتهای آن، علاقه مندم بدانم از نگاه شما ایرانِ آن سال ها و امروز چه تفاوت هایی دارد و چه میزان زمینه برای فعالیت متخصصان فراهم بوده است؟
همان طور که باخبر هستید، وضعیت تکنولوژی، ظرفیتهای اجرائی و منابع انسانی در هر مقطع زمانی متفاوت می باشد. ایران باتوجه به وسعت جغرافیایی، جمعیت و منابع انسانی و طبیعی، ظرفیتهای گسترده ای دارد. از طرفی، نیازهای کشور نیز به مرور افزایش پیدا کرده و متناسب با رشد علمی و توسعه دانشگاه ها، گسترده تر شده است. همگام با رشد تکنولوژی، انتظارات و نیازها نیز بیشتر شده است.
در مقایسه با گذشته، چنین پیداست که بستری که باید برای سودجستن از استعدادهای انسانی فراهم می شد، با سرعت کافی توسعه پیدا نکرده است. این شاید یکی از دلایلی باشد که برخی افراد احساس می کنند برای پیشرفت احتیاج به مهاجرت دارند. البته آمار مهاجرت گاهی بالاتر از واقعیت جلوه داده می شود؛ نسبت افرادی که مهاجرت می کنند در مقایسه با تعداد کسانیکه در کشور می مانند و فعالیت می نمایند، چندان زیاد نبوده و خیلی اندک است. در مقایسه با سایر کشورها نیز که آمار مهاجرت بالاست، این درصد قابل توجه نمی باشد.
به طور کلی، با وجود استعدادهای علمی فراوان و نیروی انسانی توانمند، انتظار می رود زمینه های موردنیاز برای فعالیت پژوهشی و فناوری بیشتر برقرار شود. این مساله شامل حمایت های مالی، تأمین تجهیزات آزمایشگاهی و ایجاد زیرساخت هایی است که دانشجویان و اساتید بتوانند در آن زمینه ها فعالیت علمی مستمر داشته باشند.
تحقیق و توسعه فرایندی طولانی مدت است و بازده آن در طولانی مدت ظاهر می شود؛ بدین سبب اعتبار و بودجه ای که برای بخش پژوهش اختصاص می یابد، در واقع سرمایه گذاری طولانی مدت است. در کشورهای مختلف، سهم قابل توجهی از بودجه به پژوهش و توسعه اختصاص پیدا می کند، اما متاسفانه در این مورد، کشور ما هنوز در رتبه های پایین قرار دارد و لازم است توجه بیشتری به آن شود.
* اگر امکان دارد، توضیحی هم در رابطه با مفهوم «تحقیق و توسعه» یا همان R&D بفرمایید.
تحقیق و توسعه، که به اختصار R&D نامیده می شود، در مجموع موتور محرک توسعه کشورها به شمار می آید. صنایع مختلف برای آنکه بتوانند رشد کنند، به روز بمانند و خودرا با نیازهای جامعه هماهنگ کنند، ناگزیر به تکیه بر بخش پژوهش و توسعه هستند. این بخش شامل پژوهش های دانشگاهی و تحقیقات صنعتی است و نکته خیلی مهم آن، ارتباط مؤثر میان دانشگاه و صنعت است.
در دانشگاه ها، خصوصاً بوسیله پایان نامه ها و پژوهش های دانشجویی، تحقیقات عمدتا در مرزهای دانش و همگام با دانش روز به انجام می رسد. اما برای آنکه این مطالعه ها در نهایت به فناوری تبدیل شوند و آن فناوری به محصولی کاربردی و در نهایت به ثروت ملی بدل شود، باید بستر مناسب فراهم باشد و منابع مالی و حمایتی کافی در اختیار قرار گیرد.
در خیلی از کشورهای پیشرفته، صنایع بزرگ در کنار کارهای تولیدی خود، مراکز پژوهش و توسعه گسترده ای دارند. این مراکز بطور مستمر روی بهبود محصولات، افزایش راندمان و پیشرفت کاربردپذیری آنها کار می کنند تا نتیجه نهائی به زندگی مردم راه پیدا کند. علاوه بر مراکز دانشگاهی، این واحدهای R&D در دل صنایع نقش خیلی مهمی ایفا می کنند.
به یاد دارم در یکی از سفرهای کاری، از مراکز پژوهش و توسعه شرکت هایی در چین بازدید داشتیم؛ مجموعه هایی در مقیاس یک شهر بزرگ که نشان می داد چقدر به پژوهش و توسعه بها داده می شود. این تجربه ها نشان میدهد که R&D باید هم در دانشگاه ها و هم در صنایع بطور جدی دنبال شود و مهم تر از آن، این دو بخش باید بصورت سازمان یافته به یکدیگر متصل باشند تا پژوهشها سریع تر و مؤثرتر به نتیجه برسند.
* اجازه بدهید با یک مثال ملموس بحث را ادامه دهیم. خیلی از ما به خاطر داریم که در دهه های گذشته، حتی در شهر بزرگی مثل تهران، همه خانه ها تلفن نداشتند و برای یک تماس ساده باید به خانه همسایه یا مراکز مخابراتی مراجعه می شد. امروز اما موبایل و ارتباط تصویری، زندگی را به کلی متحول کرده است. این تحول عظیم در کمتر از چند دهه اتفاق افتاده. به نظر شما، آیا در روحیه ایرانیان نوعی تمایل ذاتی به یادگیری، مهندسی و ساختن وجود دارد؟ شما این مساله را در حوزه تخصصی خود چطور ارزیابی می کنید؟
از نظر علمی و مبانی نظری، در کشور کمبود جدی نداریم. از حیث تولید علم، در تعدادی حوزه ها حتی در بین ده کشور برتر دنیا قرار داریم. بدین سبب مسئله اصلی، کمبود دانش نیست. چالش اصلی زمانی شروع می شود که بخواهیم این دانش را به فناوری و سپس به محصول تبدیل نماییم.
این مسیر، شامل یک زنجیره کامل است؛ از لابراتوار و پژوهش گرفته تا تأمین تجهیزات، سرمایه گذاری، مدیریت و در نهایت تجاری سازی. این زنجیره نیازمند توجه جدی دولت ها و ایجاد زمینه های ضروری است. البته ما در تعدادی بخش ها بازهم به واردات وابسته ایم، اما باتوجه به ظرفیت بالای نیروی انسانی متخصص، توان آنرا داریم که خیلی از این وابستگی ها را کاهش دهیم.
در دنیای امروز، حدودا هیچ کشوری همه مراحل «ایده تا محصول» را به تنهایی و بصورت کامل انجام نمی دهد؛ چون که از نظر اقتصادی مقرون بصرفه نیست. کشورهای پیشرفته معمولا نقش «یکپارچه ساز» یا Integrator را ایفا می کنند؛ یعنی با تاکید بر دانش فنی و طراحی، اجزای مختلف را از نقاط متعدد دنیا تأمین و در نهایت محصول نهائی را ارایه می کنند. مهم اینست که دانش و مدیریت این فرآیند در اختیار کشور باشد.
ما در تعدادی حوزه های کلان مانند نفت، گاز و حتی صنایع دفاعی نشان داده ایم که می توانیم روی پای خود بایستیم. اما در تعدادی حوزه های در رابطه با نیازهای عمومی، مانند صنعت خودرو، هنوز ضعف هایی وجود دارد که بخش عمده آن به مسایل مدیریتی و نبود باور کافی به توان داخلی بازمی گردد.
به اعتقاد من، اگر باور «ما می توانیم» بصورت جدی در سطوح مدیریتی نهادینه شود، همراه با تأمین اعتبار، برنامه ریزی صحیح و ایجاد زیرساخت مناسب، میتوان خیلی از این چالش ها را برطرف کرد. در آن صورت، ظرفیت علمی و فنی موجود در کشور می تواند به خوبی به خدمت توسعه و رفاه عمومی درآید.
* نقش تحریمها را چگونه می بینید؟
واقعیت اینست که تحریمها، بدون تردید، ایجاد مشکل می کنند؛ اما با این وجود، خودِ همین شرایطِ ناخواسته نوعی نیاز و انگیزه حرکت نیز بوجود می آورد. تجربه کشور نشان میدهد که در سالیان تحریم، خصوصاً در حوزه های دفاعی و نظامی، روند پیشرفت متوقف نشد. هر جا که نگاه مان فقط به بیرون بوده، توفیق چندانی به دست نیامده است؛ اما هر زمان که احساس کرده ایم با یک نیاز واقعی رو به رو هستیم و باید برای تأمین آن اقدام نماییم، مسیر را پیدا کرده ایم. طبیعت انسان همین است: وقتی با مشکل مواجه می شود، تلاش می کند بر آن مسلط شود، نه این که تسلیم آن گردد؛ به ویژه وقتی موضوع، مسئله ای حیاتی و وجودی باشد.
از همین رو میتوان گفت تحریمها، با وجود فشارهایی که بر معیشت و اقتصاد وارد می کنند، در تعدادی حوزه ها نقش یک محرک را داشته اند و زمینه رشد و توسعه را فراهم آورده اند. امروز کشور ما در تعدادی بخش ها به عنوان یک قدرت مطرح شناخته می شود و بخش مهمی از این پیشرفت ها در دل همان شرایط دشوار شکل گرفته است.
البته نکته اساسی اینست که مدیران ارشد باید بدانند چطور با این شرایط مواجه شوند؛ یعنی به جای غلبه مشکلات بر ما، باید ما بر مشکلات مسلط شویم. همین نکته ای است که همیشه به دانشجویانم گوشزد می کنم: اگر در مقابل یک مشکل دست ها را بالا ببرید و تسلیم شوید، راه به جایی نمی برید؛ اما اگر آستین بالا بزنید، به مسئله رجوع کنید و برای حل آن تلاش کنید، حتما به نتیجه خواهید رسید.
بنابراین، هرچند تحریمها برای مردم مشکلات قابل توجهی بوجود آورده اند، اما از طرفی فرصتی بوده اند با اتکا به توان داخلی، بر پای خود بایستیم و مسیر خودرا ادامه دهیم. امید من اینست که مدیران ارشد کشور در این شرایط، زمینه های لازم را برای صنعت، دانشگاه و نیروهای جوان فراهم آورند تا بتوانیم توسعه بیشتری را شاهد باشیم، ان شاءالله.
به طور خلاصه او بعنوان پژوهشگر نمونه دانشگاه و کاندیدای پژوهشگر نمونه کشوری در سال ۱۳۹۲، استاد بسیجی نمونه کشوری در سال ۱۳۹۶ و استاد نمونه کشوری در سال ۱۴۰۲ معرفی شده و سوابق علمی اش شامل تألیف ۱۰ کتاب، ترجمه ۳ کتاب و انتشار بالاتر از ۱۷۰ مقاله علمی در مجلات و کنفرانس های معتبر داخلی و بین المللی است. محامدپور راهنمائی و اتمام بالاتر از ۱۱۰ پایان نامه کارشناسی ارشد و ۱۲ رساله دکتری را در کارنامه خود دارد و علاوه بر اجرای طرح های متعدد پژوهشی صنعتی، مسئولیت های اجرائی مختلفی در دانشگاه و هم در نهادهای ملی همچون وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، ستاد راهبردی ارتباطات و فناوری اطلاعات معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و مرکز تحقیقات مخابرات بر عهده داشته است. مطالعه و توسعه فرایندی طولانی مدت است و بازده آن در طولانی مدت ظاهر می شود؛ به این دلیل اعتبار و بودجه ای که برای بخش پژوهش اختصاص می یابد، در حقیقت سرمایه گذاری طولانی مدت است.
منبع: ال مور
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران عزیز ال مور در مورد این پست
نظر شما در مورد این مطلب ال مور
نام:
ایمیل:
نظر شما:
سوال:
= ۵ بعلاوه ۲