فردوسی، دین مدار خردگرا بود
به گزارش ال مور، بسم الله شریف با استناد به ابیات شاهنامه، فردوسی را دین مدار و خردگرا معرفی نمود و افزود که این شاعر بزرگ با بیشتر از سی سال تلاش، سهمی اساسی در تثبیت و گسترش زبان فارسی داشته است.
به گزارش ال مور به نقل از مهر، مراسم بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و روز پاسداشت زبان فارسی با همکاری مؤسسه میراث مکتوب و مؤسسه آیینه دار دوران و با همراهی باغ موزه نگارستان دانشگاه تهران اجرا شد. این مراسم به یاد زنده یاد استاد دکتر جلال خالقی مطلق، شاهنامه پژوه برجسته معاصر، اختصاص داشت و با حضور و سخنرانی جمعی از استادان و محققان زبان و ادبیات فارسی اجرا شد. اجرای برنامه را دکتر بهرام پروین گنابادی بر عهده داشت.
در آغاز مراسم، اکبر ایرانی به ایراد سخن پرداخت و با قرائت ابیاتی از شعر خوابگاه فردوسی سروده حسین مسرور جلسه را شروع کرد.
تأکید بر پاسداری از زبان فارسی در افغانستان و دیگر کشورهای فارسی زبان
نخستین سخنران این آیین، بسم الله شریف از افغانستان بود. وی در آغاز سخنان خود شاهنامه را نه فقط اثری ادبی، بلکه میراثی فرهنگی و هویتی برای همه فارسی زبانان جهان دانست و تاکید کرد که امروز جایگاه فردوسی در سطح جهانی مورد توجه و احترام است.
شریف ضمن اشاره به وضعیت زبان فارسی در تعدادی کشورهای منطقه، بخصوص افغانستان، نسبت به چالش ها و تهدیدهای پیش روی این زبان گوشزد نمود و پاسداری از آنرا مسئولیتی مشترک برای فرهیختگان، نهادهای فرهنگی و دولت های فارسی زبان دانست.
وی ضمن اشاره به تحولات تاریخی یه دهه اخیر در افغانستان، از تغییر نام و جایگاه زبان فارسی و برخی محدودیت ها در کاربرد آن سخن گفت و خاطرنشان کرد که زبان فارسی در قسمتهایی از حوزه تمدنی خود با دشواری هایی روبه روست. او با استناد به ابیات شاهنامه، فردوسی را دین مدار و خردگرا معرفی نمود و افزود که این شاعر بزرگ با بیشتر از سی سال تلاش، سهمی اساسی در تثبیت و گسترش زبان فارسی داشته است.
شریف در ادامه به جنبه های اخلاقی و معنوی شاهنامه هم اشاره نمود و این اثر را سرشار از مفاهیم انسانی، اخلاقی و دینی دانست. وی در انتهای سخنان خود بر لزوم تربیت «فردوسی های زمانه» تاکید کرد و خواهان همکاری و هم افزایی نهادهای فرهنگی در ایران، افغانستان و دیگر مناطق حوزه تمدنی ایران برای تقویت جایگاه زبان فارسی شد.
پژوهش های ادبی و حضور زنان در شاهنامه پژوهی
در ادامه مراسم، مهری بهفر، پژوهشگر ادبیات فارسی و مصحح شاهنامه، به ایراد سخن پرداخت. وی در آغاز سخنان خود با تکیه بر اهمیت زبان فارسی و جایگاه آن در مطالعات ادبی، به حضور و نقش محققان زن در عرصه متون فارسی اشاره نمود و با یادکرد از دکتر فاطمه سیاح، از پیشگامان ادبیات تطبیقی در ایران، به جایگاه علمی و تأثیرگذاری وی در گسترش این حوزه اشاره نمود. وی توضیح داد که دکتر سیاح با تسلط بر هشت زبان و آشنایی با ادبیات جهان، نقش برجسته ی در تشکیل مطالعات تطبیقی در ایران داشت و بعد از درگذشت وی در سال ۱۳۲۶، برای مدتی کلاس های ادبیات تطبیقی در دانشگاه تعطیل شد.
وی سپس به شیوه های بزرگداشت فردوسی اشاره نمود و گفت: می توان از منظر ستایش زبان فارسی یا از زاویه پژوهش های علمی در رابطه با شاهنامه به این شاعر بزرگ پرداخت. به قول او، پژوهش های علمی در عرصه شاهنامه پژوهی می تواند به درک عمیق تر فرهنگ و اندیشه ایرانی کمک نماید.
بهفر با بزرگداشت یاد دکتر جلال خالقی مطلق، به معرفی بعضی از مهم ترین آثار پژوهشی او پرداخت؛ همچون تصحیح انتقادی شاهنامه، مقالات تخصصی در رابطه با نسخه شناسی و دست نویس های شاهنامه و هم پژوهش هایی در زمینه ساختار شعر حماسی. او همینطور به کتاب «زنان در شاهنامه» اشاره نمود که در آن نقش و جایگاه شخصیت های زن در داستانهای شاهنامه بررسی شده است.
او در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه زبان فارسی به عنوان «زبان میانجی» در گستره تاریخی ایران فرهنگی پرداخت و توضیح داد که فارسی در خیلی از مناطق نه به سبب اکثریت جمعیتی یا زبان حاکمان، بلکه به جهت اعتبار فرهنگی و ادبی خود به زبان دیوانی و فرهنگی تبدیل گشته است؛ جایگاهی که نفوذ گسترده این زبان را از بالکان تا آسیای میانه و شبه قاره هند نشان داده است.
بهفر در ادامه ضمن اشاره به برخی داستانهای شاهنامه، مفهوم میانه روی و پرهیز از افراط و تفریط در فرهنگ ایرانی را مورد توجه قرار داد و داستان ایرج را نمونه ای از این نگرش دانست. او همینطور به مفهوم صلح در شاهنامه اشاره نمود و اظهار داشت که با وجود داستانهای فراوان از نبرد و کشمکش، در لایه های عمیق تر این اثر مفاهیمی چون خرد، مدارا و وفاداری به پیمان جایگاه برجسته ای دارند.
او در آخر به نقش زنان در تشکیل هویت قهرمانان شاهنامه اشاره نمود و نمونه هایی چون نقش فرانک مادر فریدون، جریره مادر فرود در بازشناسی هویت او و هم هشدارهای کتایون، مادر اسفندیار، به فرزندش را یادآوری کرد. به گفته ی ایشان، حضور زنان در داستانهای شاهنامه نشان داده است که این شخصیت ها در خیلی از داستان ها نقشی فعال و اثرگذار در نشان دادن این که که هستند و که می توانند باشند، دارند.
احیای توجه به تصحیح متون در دو دوره تاریخ معاصر
در ادامه این آیین، بعد از پخش کلیپ هایی از سخنان دکتر جلال خالقی مطلق و دکتر سجاد آیدنلو، مسعود راستی پور به ایراد سخن پرداخت. وی در آغاز سخنان خود ضمن اشاره به تاریخ پژوهش های زبان و ادب فارسی گفت: به باور او مبحث تصحیح متون در دو دوره تاریخی بیشتر از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است.
او اولین دوره را زمان فعالیتهای علامه محمد قزوینی دانست و توضیح داد که قزوینی با تکیه بر بررسی نسخه های خطی، تعیین نسخه اساس و ثبت اختلاف نسخه ها، نگاهی علمی و دقیق در تصحیح متون بنیان گذاشت؛ نگاهی که بعدها به یکی از اصول اساسی پژوهش های متنی تبدیل شد.
راستی پور افزود که نقطه عطف دوم در این زمینه با انتشار تصحیح هشت جلدی شاهنامه به تلاش دکتر جلال خالقی مطلق در سال ۱۳۸۶ رقم خورد؛ اثری که با همکاری دکتر محمود امیدسالار و مرحوم دکتر ابوالفضل خطیبی منتشر گردید. به قول او، انتشار این شاهنامه سبب شد توجه محققان بار دیگر به شاهنامه و همین طور به علم تصحیح متن جلب شود.
وی وظیفه اصلی مصحح را فراهم آوردن متنی قابل اعتماد برای محققان دانست و تاکید کرد که هیچ تصحیحی پایان قطعی کار نیست، بلکه باید زمینه ای استوار برای تحقیقات بعدی فراهم آورد. وی همینطور به افزایش چشم گیر مقالات و پژوهشها در رابطه با شاهنامه در سالهای اخیر اشاره نمود و اظهار داشت که پراکندگی این منابع گاه دسترسی محققان را دشوار می کند.
راستی پور در ادامه از پروژه کتاب «ادبیات بحث برانگیز شاهنامه» یاد کرد که با هدف گردآوری مقالات انتشار یافته در رابطه با شاهنامه از آغاز انتشار مجلات فارسی تا سال ۱۳۸۵ تدوین شده است. این طرح با همکاری پژوهشگرهایی چون بهداد بنایی، پولاد اصفهانی و بیچاره کاوه و با بهره گیری از منابع کتابخانه هایی مانند کتابخانه مجلس، کتابخانه ملی و کتابخانه دانشگاه تهران انجام شده است.
او افزود با حمایت مؤسسه میراث مکتوب افزون بر نسخه چاپی این کتاب، نسخه دیجیتال آن هم فراهم شده و حدود ۱۸۰۰ مقاله در رابطه با شاهنامه در پایگاه اینترنتی این مؤسسه در دسترس محققان قرار گرفته است. او در آخر اظهار امیدواری کرد که در آینده جلد دوم این اثر هم منتشر شود و به منابع جامع تری برای محققان این حوزه دسترسی فراهم آید.
جایگاه خرد در فرهنگ ایرانی
در بخش پایانی این مراسم، بهرام پروین گنابادی در رابطه با کتاب «مقدمه شاهنامه ابومنصوری» سخن گفت. وی ضمن اشاره به انتشار باردیگر این اثر، آنرا یکی از منابع مهم برای شناخت تاریخ فرهنگی و فکری ایران دانست.
پروین گنابادی در آغاز سخنان خود تاکید کرد که این کتاب نمونه ای از جایگاه برجسته خرد در فرهنگ ایرانی است. او ضمن اشاره به دیدگاه برخی تاریخ نگاران علم و ادبیات، دوره زمانی از اواخر قرن سوم هجری تا قبل از حمله مغول را از درخشان ترین دوره های تاریخ علمی و فرهنگی ایران دانست؛ دوره ای که در آن دانشمندانی چون ابن سینا، ابوریحان بیرونی، فارابی، خوارزمی و رازی ظهور کردند و در حوزه ادبیات هم چهره هایی مانند فردوسی پدید آمدند.
وی سپس به تدوین شاهنامه ابومنصوری به دستور ابومنصور عبدالرزاق اشاره نمود و توضیح داد که این مقدمه، نمونه ای از کوشش برای ثبت مکتوب داستانها و فاصله گرفتن از نقل های فقط شفاهی دانست و به مفهوم «خرد چشم مدار» اشاره کرد؛ نگرشی که بر مشاهده، سند و استناد تکیه دارد. او خاطرنشان کرد که ابوریحان بیرونی هم در تعدادی آثار خود به شاهنامه ابومنصوری استناد کرده و آنرا منبعی معتبر دانسته است.
وی در ادامه به شاهنامه فردوسی اشاره نمود و اظهار داشت که فردوسی هم در اثر خود بر اهمیت خرد تاکید کرده است. به قول او، در خیلی از داستان های شاهنامه شخصیت های خردمند می کوشند پادشاهان را از تصمیم های ناصحیح بازدارند؛ نمونه ای از این موارد در داستان کیکاووس و لشکرکشی به مازندران دیده می شود.
پروین گنابادی در آخر تاکید کرد که شاهنامه و منابع پیشین آن بر پایه نوعی خردورزی تاریخی و فرهنگی شکل گرفته اند و توجه به این جنبه می تواند درک عمیق تری از جایگاه این آثار در تاریخ اندیشه ایرانی فراهم آورد.
قابل ذکر است که پیامهای دیگر سخنرانان این مراسم که بیرون از ایران هستند، مانند کریم اشراق از هلند، زرینه رحمت اوا از ازبکستان، عظمی زرین نازیه از پاکستان، غالیه قمبربکوا از قزاقستان، مسعود میرشاهی از پاریس، و سید علی محمودی لاریجانی در فضای مجازی موسسه میراث مکتوب منتشر می شود و در دسترس دوست داران قرار دارد.
در پایان این با بیان برنامه ای ویژه برای بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی در خانه هنرمندان ایران از روز بزرگداشت تا زادروز فردوسی در بهمن ماه، به مراسم های در رابطه با روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی با مجموعه ای از برنامه های فرهنگی و هنری اشاره شد. سپس مراسم نقالی و پذیرایی در فضای باز باغ نگارستان برای حاضران اجرا شد.
حرف آخر اینکه او در قسمت دیگری از سخنان خود به جایگاه زبان فارسی به عنوان زبان میانجی در گستره تاریخی ایران فرهنگی پرداخت و توضیح داد که فارسی در بسیاری از مناطق نه به جهت اکثریت جمعیتی یا زبان حاکمان، بلکه به سبب اعتبار فرهنگی و ادبی خود به زبان دیوانی و فرهنگی تبدیل گشته است؛ جایگاهی که نفوذ گسترده این زبان را از بالکان تا آسیای میانه و شبه قاره هند نشان داده است. راستی پور افزود که نقطه عطف دوم دراین خصوص با انتشار تصحیح هشت جلدی شاهنامه به تلاش دکتر جلال خالقی مطلق در سال ۱۳۸۶ رقم خورد؛ اثری که با همکاری دکتر محمود امیدسالار و مرحوم دکتر ابوالفضل خطیبی منتشر شد. این طرح با همکاری پژوهشگرهایی چون بهداد بنایی، پولاد اصفهانی و بیچاره کاوه و با استفاده از منابع کتابخانه هایی مانند کتابخانه مجلس، کتابخانه ملی و کتابخانه دانشگاه تهران انجام شده است.
منبع: almor.ir
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران عزیز ال مور در مورد این پست
نظر شما در مورد این مطلب ال مور
نام:
ایمیل:
نظر شما:
سوال:
= ۵ بعلاوه ۵