رضوان و ریحان روایتی قاجاری از ادب، اندیشه و نقد اجتماع
به گزارش ال مور، کتاب رضوان و ریحان از آثار مهم میرزا آقاخان کرمانی است که با تاکید بر سنت نثر کلاسیک فارسی، تصویری از سبک ادبی و نگاه انتقادی او به دست می دهد.
به گزارش ال مور به نقل از مهر، در بین آثار منثور دوره قاجار، برخی کتاب ها افزون بر ارزش ادبی، به جهت بازتاب دادن فضای فکری و اجتماعی زمانه خود نیز شایسته توجه اند. «رضوان و ریحان» همچون همین آثار است؛ متنی که از یک سو در سنت نثر مسجع و حکایت پرداز فارسی ریشه دارد و از طرفی، نشانه هایی از ذهن انتقادی و دغدغه مند میرزا آقاخان کرمانی را در خود جای داده است. انتشار این اثر توسط انتشارات سنگلج، مهلتی برای بازخوانی یکی از نمونه های مهم نثر ادبی قاجاری فراهم آورده است؛ اثری که هم برای علاقمندان به ادب فارسی و هم برای محققان تاریخ اندیشه، اثری درخور تأمل به شمار می آید.
کتاب «رضوان و ریحان» از آثار برجسته میرزا آقاخان کرمانی، از نویسندگان و روشنفکران اثرگذار اواخر دوره قاجار است، این اثر با عنوان کامل ترِ «رضوان و ریحان بوستان افروز» نیز معرفی می شود و همچون متونی به شمار می آید که هم از حیث ادبی و هم از نظر تاریخی و فکری، جایگاهی شایان توجه در مطالعه نثر فارسی دوره قاجار دارد.
«رضوان و ریحان» از دو بخش اصلی با عنوان های «رضوان» و «ریحان بوستان افروز» تشکیل شده است. بخش نخست، یعنی «رضوان»، مهم ترین و کامل ترین قسمت اثر است و با الگوبرداری آگاهانه از «گلستان» سعدی نوشته شده است. ساختار آن شامل دیباچه، مقدمه، چهار موسم و خاتمه است و دربردارنده حکایت ها و قطعاتی است که با نثری مسجع، آهنگین و آراسته نگاشته شده اند. در این بخش، افزون بر جلوه های زبانی و هنری، مضامینی چون عشق و زیبایی، تهذیب اخلاق، سیرت بزرگان و لطایف گفتگو مطرح می شود و نویسنده در خلال آنها، نگاه انتقادی و دغدغه های اجتماعی و فکری خودرا نیز بازتاب می دهد.
در بخشی از این کتاب این حکایت را می خوانیم:
نابینایی در شب، تار چراغی در دست و سبویی بر دوش گرفته در بازار همی رفت. کسی گفتش ای ابله، روز و شب در چشم تو یکسان است. این چراغ از بهر چه خواهی؟ نابینا بخندید و اظهار داشت: چراغ برای من نیست؛ بلکه از بهر تو است تا در چنین شب تار مرا نیفکنی و سبوی مرا نشکنی.
هر کور به کار خویش بینا باشد
هر کر به امور خویش باشد شنوا
بخش دوم کتاب، «ریحان بوستان افروز»، اثری ناتمام است و ازاین رو در مقایسه با «رضوان» همبستگی و گستردگی کمتری دارد. در عین حال، همین بخش نیز در شناخت شیوه نویسندگی و جهان فکری مؤلف اهمیت دارد و میتوان آنرا ادامه ای از همان فضای ادبی و اندیشه ورزانهٔ بخش نخست دانست.
اهمیت «رضوان و ریحان» تنها در ارزش ادبی آن خلاصه نمی گردد. این اثر از یک سو نمونه ای مهم از تأثیرپذیری نثر قاجاری از سنت کلاسیک فارسی، بخصوص «گلستان» سعدی، بشمار می رود و از طرفی، نشانه هایی از گرایش های نوگرایانه، انتقادی و اصلاح طلبانه میرزا آقاخان کرمانی را در خود دارد. به همین سبب، کتاب برای محققان ادبیات فارسی، تاریخ اندیشه در ایران معاصر و مطالعه تحولات نثر در دوره قاجار، منبعی قابل اعتنا به حساب می آید.
در مجموع، «رضوان و ریحان» را میتوان اثری دانست که در ظاهر به سنت نثر فنی و حکایت پرداز کلاسیک وفادار است، اما در باطن، حامل تأملات فکری و اجتماعی نویسنده ای است که در شمار چهره های مهم روشنفکری ایران در عصر قاجار قرار دارد. از این حیث، کتاب هم برای لذت ادبی خواندنی است و هم برای فهم بخشی از تحولات فکری و فرهنگی ایران ارزش مطالعه دارد.
کتاب «رضوان و ریحان» با تصحیح نجمه حسینی سروری و علی جهانشاهی افشار، در ۴۵۳ صفحه، در قطع رقعی و با جلد شومیز توسط نشر سنگلج انتشار یافته است.
منبع: almor.ir
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران عزیز ال مور در مورد این پست
نظر شما در مورد این مطلب ال مور
نام:
ایمیل:
نظر شما:
سوال:
= ۶ بعلاوه ۳