جنگ رمضان، نقض حق بر فرهنگ و آموزش ایرانی ها در دبی
به گزارش ال مور، تحولات اخیر منطقه و تاثیر آن بر مدارس و مراکز آموزشی ایرانیان در امارات، بار دیگر اهمیت حق بر آموزش را به عنوان یکی از بنیادین ترین حقوق بشر یادآور شده است.
یادداشت مهمان، محمدمهدی سیدناصری، پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان: من بعنوان حقوقدانی که ۱۸ سال از زندگی، تحصیل و تجربه دانشگاهی خویش را در دبی گذرانده ام، وقتی به مساله آموزش ایرانی ها در بستر تحولات منطقه ای نگاه می کنم، با یک مبحث صرفا حقوقی یا اداری مواجه نیستم، بلکه با یک لایه عمیق تر از تجربه انسانی، هویت جمعی و مسئولیت های حقوق بین الملل مواجه هستم؛ لایه ای که در آن، کلاس درس فقط یک فضای فیزیکی نیست، بلکه نقطه اتصال نسل ها به آینده، حافظه فرهنگی یک جامعه و یکی از مهم ترین ابزارهای تحقق کرامت انسانی است.
در تمام سال هایی که در دبی زندگی و تحصیل کردم، مدارس و دانشگاه های ایرانی برای ما صرفا مراکز آموزشی نبودند، بلکه فضایی بودند که در آن، هم زمان با یادگیری علم، نوعی پیوند هویتی و فرهنگی هم حفظ می شد؛ پیوندی که امروز، در سایه تنش های منطقه ای، بحران های امنیتی و نتایج پیچیده روابط میان دولت ها، بالاتر از هر زمان دیگری شکننده به نظر می آید. وقتی از نظر حقوق بین الملل به حق بر آموزش نگاه می نماییم، با یکی از بنیادی ترین حقوق بشر مواجه هستیم؛ حقی که نه فقط در اسناد مختلف جهانی به رسمیت شناخته شده، بلکه ماهیتی جهان شمول، غیرقابل تبعیض و ذاتاً تداومی دارد.
این حق صرفا به معنای حضور فیزیکی در کلاس درس نیست، بلکه شامل استمرار، دسترسی برابر، کیفیت مناسب و عدم ممانعت غیرموجه از فرایند آموزش هم می شود. در همین چارچوب، هرگونه اقدامی که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم منجر به قطع یا اختلال گسترده در روند آموزش شود، باید با معیارهای خیلی سخت گیرانه حقوقی همچون لزوم حقیقی، تناسب میان هدف و وسیله، و عدم تبعیض ساختاری مورد ارزیابی قرار گیرد. به عبارت دقیق تر، در حقوق بین الملل، محدودسازی حق آموزش یک استثناء بسیار محدود است، نه یک ابزار قابل استفاده در واکنش های سیاسی یا امنیتی. در شرایطی که در رابطه با آن سخن می گوییم، یعنی وضعیت دانش آموزان و دانشجویان ایرانی در امارات متحده عربی به دنبال تشدید تنش های منطقه ای و نتایج ناشی از درگیری های نظامی و پاسخ های متقابل میان دولت ها، مساله از سطح یک تصمیم اداری فراتر می رود و وارد حوزه حساس حقوق بشر می شود.
اگر تعطیلی یا محدودسازی مدارس و دانشگاه های ایرانی در دبی در چنین بستری رخداده باشد، باید دقیقا بررسی شود که آیا این اقدام یک لزوم اجتناب ناپذیر امنیتی بوده یا نتیجه نوعی «انتقال فشار سیاسی به حوزه غیرنظامی» است؛ پدیده ای که در حقوق بین الملل معاصر بعنوان یکی از خطرناک ترین اشکال اثرگذاری غیرمستقیم بحران ها بر حقوق بنیادین انسان ها شناخته می شود. نکته بسیار مهم در اینجا این است که آموزش، بر خلاف خیلی از حوزه های دیگر، یک حق تعلیق پذیر ساده نیست. حتی در شرایط اضطراری هم دولت ها موظف اند اصل استمرار آموزش را حفظ کنند. یعنی اگر به هر علت امنیتی یا سیاسی محدودیتی ایجاد می شود، باید هم زمان جایگزین مؤثر، فوری و قابل دسترس برای ادامه آموزش فراهم شود. در غیر این صورت، اقدام انجام شده می تواند بعنوان نقض تعهدات بین المللی دولت ها در عرصه حقوق بشر و حقوق کودک مورد ارزیابی قرار گیرد. این مورد خصوصاً زمانی حساس تر می شود که پای کودکان و نوجوانان در بین باشد؛ چونکه آنان نه فقط در تشکیل بحران ها نقشی ندارند، بلکه بیشترین صدمه را از نتایج آن دریافت می کنند.
از منظر حقوق کودک، اصل «منافع عالیه کودک» یک اصل تفسیری بنیادین است که بر تمامی تصمیمات دولتی سایه می افکند. این اصل به صراحت بیان می کند که در هر تصمیمی که به کودکان مربوط می شود، باید بهترین منافع آنان در اولویت مطلق قرار گیرد. بنابراین، حتی اگر دولت ها در شرایط خاص امنیتی قرار داشته باشند، نمی توانند به شکلی عمل کنند که آینده آموزشی و روانی کودکان به صورت گسترده و پایدار صدمه ببیند.
توقف آموزش، حتی در کوتاه مدت، می تواند نتایج بلندمدتی مانند اضطراب، بی ثباتی هویتی، افت تحصیلی و شکاف های عمیق آموزشی ایجاد کند؛ پیامدهایی که جبران آنها در خیلی از موارد سال ها زمان می برد. در کنار این بعد حقوقی، تجربه زیسته هم اهمیت دارد. من در سالیان زندگی در دبی، شاهد بودم که چطور نظام آموزشی برای جامعه ایرانی ها خارج از کشور، نه فقط یک ساختار آموزشی، بلکه یک فضای هویتی و فرهنگی محسوب می شد. در آن فضا، دانش آموزان و دانشجویان در کنار یادگیری علوم، نوعی پیوستگی فرهنگی و زبانی را هم تجربه می کردند که اهمیت بالای ی در حفظ هویت آنان داشت.
از این منظر، هرگونه اختلال در این ساختار، صرفا به معنای توقف آموزش نیست، بلکه به معنای ایجاد گسست در یک زنجیره فرهنگی و هویتی است که نسل ها را به هم متصل می کند. از طرفی، در تحلیل حقوق بین الملل معاصر، باید به این نکته توجه داشت که مسئولیت دولت ها صرفا به اقدامات مستقیم محدود نمی گردد، بلکه شامل آثار غیرمستقیم سیاست ها، تصمیمات و واکنش های آنان هم می شود. به بیانی دیگر، اگر فضای ناشی از تنش های سیاسی، نظامی یا امنیتی میان دولت ها منجر به محدود شدن دسترسی گروهی از افراد به حقوق بنیادین خود شود، این وضعیت قابل بررسی در چهارچوب مسئولیت بین المللی دولت ها خواهد بود.
البته این به معنای ساده سازی مبحث یا صدور حکم قطعی نیست، بلکه به معنای لزوم تحلیل دقیق، چندلایه و مبتنی بر اصول حقوقی است. در این بین، نکته ای که نباید نادیده گرفته شود این است که آموزش، یکی از معدود حوزه هایی است که اثرات آن کاملا بین نسلی است. هر اختلال در آن، نه فقط نسل حاضر، بلکه آینده یک جامعه را هم تحت تاثیر قرار می دهد. وقتی دانش آموزی برای مدتی از مسیر آموزش رسمی خارج می شود، این تنها یک وقفه زمانی نیست؛ بلکه یک شکاف در راه تشکیل مهارت ها، دانش و حتی اعتماد به آینده است. اگر این وضعیت در مقیاس جمعی رخ دهد، ما با نوعی «شکاف آموزشی ساختاری» مواجه خواهیم شد که اثرات آن در طولانی مدت بر توسعه انسانی یک جامعه قابل مشاهده خواهد بود.
در نهایت، آن چه از این تحلیل پیچیده و چندلایه باقی می ماند، یک حقیقت ساده اما عمیق است: آموزش نباید قربانی هیچگونه تنش سیاسی یا امنیتی شود. چونکه آموزش، نه یک امتیاز قابل حذف، بلکه یک حق بنیادین انسانی است که بقای آن برای حفظ کرامت انسان، آینده جوامع و تداوم توسعه فرهنگی ضرورت دارد. در جهانی که بحران ها به سرعت از مرزهای سیاسی عبور می کنند و بر زندگی غیرنظامیان اثر می گذارند، شاید مهم ترین مسئولیت حقوق بین الملل این باشد که اجازه ندهد کودکان و دانش آموزان، هزینه تصمیماتی را بپردازند که در تشکیل آن هیچ نقشی نداشته اند.
به طور خلاصه از منظر حقوق کودک، اصل منافع عالیه کودک یک اصل تفسیری بنیادین است که بر تمامی تصمیمات دولتی سایه می افکند. این اصل به صراحت بیان می کند که در هر تصمیمی که به کودکان مربوط می شود، باید بهترین منافع آنان در اولویت مطلق قرار گیرد. در این میان، نکته ای که نباید نادیده گرفته شود اینست که آموزش، یکی از معدود حوزه هایی است که اثرات آن کاملا بین نسلی است.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران عزیز ال مور در مورد این پست
نظر شما در مورد این مطلب ال مور
نام:
ایمیل:
نظر شما:
سوال:
= ۸ بعلاوه ۱