وطن، جایی که قلبم جا مانده است
به گزارش ال مور، ایران برای من تنها جایی نیست که از آن آمده ام؛ خانه ای است که قلبم در آن جا مانده است. و من، هر کجای این جهان که باشم، تا آخرین روز زندگی ام، با تمام وجود به آن وفادار خواهم ماند.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی:
گاهی وطن تنها جغرافیایی بر روی نقشه نیست؛ نبض تپنده ای است که فرسنگ ها دورتر از خاک مادری، در سینه تو می تپد. این نوشته به قلم خانم س. ک، روایتی است از روزهای مبهم و ترسناک دوری؛ از اضطرابِ بی پایانِ پشت خط های قطع شده، از تماشای ویرانی خانه مادری از چشم انداز سرد غربت، و از تمامی دردناک تر: مواجهه با نگاه کسانیکه رنجِ هم میهن را در معادله های سیاسی خود گم کرده اند. این سطور، گواهی است بر تنهاییِ آدم هایی که میانِ ماندن و رفتن، میانِ خاک وطن و آسمان غربت، پاره های تن شان زیر بمب ها جا مانده است؛ حکایتی از پافشاری بر انسانیت و عشق، آن جا که حتی واژه ها نیز از بیان فاجعه قاصرند:
سال هاست که دور از سرزمین مادری ام زندگی می کنم؛ اما عجیب است که هرچه زمان می گذرد و فاصله ام از ایران بیشتر می شود، عشق من به وطنم عمیق تر می شود. انگار دوری، به جای آنکه ریشه هایم را کم رنگ کند، آنها را محکم تر به جانم گره زده است. هر سال که می گذرد، بیشتر از گذشته خودم را ایرانی می دانم؛ نه فقط به خاطر زبانی که با آن حرف می زنم یا خاطراتی که از سرزمینم دارم، بلکه به خاطر پیوند عمیقی که با رنج و شادی مردمم احساس می کنم. ایران برای من فقط جایی نیست که از آن آمده ام؛ بخشی از وجود من است که هیچ فاصله ای نمی تواند از من جدا کند.
صبح نهم اسفند، روزی که خبر بمباران تهران را شنیدم، انگار دنیا برایم از حرکت ایستاد. شب قبل با مادرم صحبت کرده بودم و بامداد با پیامی از یکی از دوستانم بیدار شدم: «پاشو، با مامانت تماس بگیر. تهران رو بمبارون کردن.»
دست هایم می لرزید. اینترنت قطع شده بود و حتی تماس مستقیم با ایران هم ممکن نبود. گوشی در دستم بود، اما هیچ راهی برای رسیدن به مادرم نداشتم. هزاران فکر ترسناک از ذهنم می گذشت؛ نکند خانه مان لطمه دیده باشد؟ نکند اتفاقی برای مادرم افتاده باشد؟ نکند دیگر نتوانم صدایش را بشنوم؟ فاصله ای که تا آن روز تنها چند هزار کیلومتر بود، ناگهان به دیواری بلند و نفوذناپذیر تبدیل شد. عزیزانم آن سوی دیوار بودند و من، در این سوی دنیا، حتی نمی توانستم از سلامتشان مطمئن شوم.
در تمام آن چهل روز، جسمم در اروپا بود، اما قلب و روحم در ایران می چرخید. هر روز به محل کارم می رفتم و تلاش می کردم زندگی عادی ام را ادامه بدهم، اما درونم هیچ چیز عادی نبود. شب ها بسختی می خوابیدم و گاهی ساعت دو یا سه بامداد با وحشت از خواب می پریدم؛ با این فکر که در آن لحظه کدام نقطه از ایران زیر بمباران است، خانه مان سالم مانده یا نه و مادرم در چه وضعیتی است. چند بار با فریاد از خواب بیدار شدم و گاهی احساس می کردم صدای مادرم را می شنوم که مرا صدا می زند.
تصاویر تهران را با اشک تماشا می کردم؛ شهری که خاطراتی از آن در وجودم دارم و تحمل دیدن ویرانی اش برایم آسان نبود. خبر کشته شدن خردسالان مدرسه میناب و تصور مادرانی که دیگر صدای فرزندانشان را نمی شنیدند، قلبم را می فشرد. فکر خانه هایی که ویران شده بودند، خانواده هایی که عزیزانشان را از دست داده بودند و مردمی که ناگهان زندگی شان زیرورو شده بود، رهایم نمی کرد. پشت هر خبر، انسان هایی بودند با آرزوها، خاطرات و عزیزانی که شاید تا قبل از آن روز، هیچ گاه تصور نمی کردند زندگی شان چنین تغییر کند.
از من می خواستند از بمباران وطنم خوشحال باشم!
اما شاید یکی از تلخ ترین بخش های آن روزها، تجربه ای بود که در بین برخی از ایرانی ها ساکن اروپا داشتم؛ برخوردهایی که بالاتر از اختلاف نظر سیاسی، احساس بیگانگی و تنهایی را در من عمیق تر کرد.
در روزهای نخست جنگ، به رستورانی رفتم که چند ایرانی در آن حضور داشتند. از همان اول ترجیح می دادم وارد بحث جنگ نشوم، چون احساس می کردم گفتگو امکان دارد به جایی برسد که هیچ کدام صدای دیگری را نشنود. اما وقتی صحبت از بمباران و آینده ایران شد، شنیدم که از ادامه جنگ ابراز خوشی می کنند و امیدوارند بمباران ها ادامه پیدا کند تا اتفاقی مثبت، از دید آنها، رخ دهد.
از میان حرف هایشان پرسیدم: «یعنی شما از این که بمب روی سر مردم کشورتان بریزد خوشحالید؟ از کشته شدن مردم خودتان خوشحالید؟»
پاسخشان این بود که اگر آمریکا این کار را نکند، ایران آزاد نمی گردد.
من نمی توانستم این منطق را بپذیرم. گفتم: «من از کشته شدن مردمم خوشحال نیستم. نمی توانم خوشحال باشم که خانه ای ویران شود، کودکی جانش را از دست بدهد یا خانواده ای داغدار شود.»
بحث بالا گرفت. من تلاش می کردم آرام و محترمانه صحبت کنم، اما احساس می کردم از من انتظار دارند نه فقط نظرشان را بشنوم، بلکه آنرا بپذیرم. گفتم: «شما دارید عقیده خودتان را به من تحمیل می کنید. همان گونه که من نباید نظر خودم را به شما تحمیل کنم، شما هم نمی توانید از من بخواهید حتما مثل شما فکر کنم.»
حتی مخالفت مرا به باورهای مذهبی ام نسبت دادند، درحالی که رنج من قبل از هر چیز، انسانی بود. من نگران جان مردم بودم؛ نگران خانه هایی که ویران می شدند و خانواده هایی که زیر سایه ترس زندگی می کردند. وقتی صدای یکی ازخانم ها بالا رفت و گفتگو به برخوردی تند تبدیل شد، با بغضی سنگین آنجا را ترک کردم. آن شب، من فقط یک رستوران را ترک نکردم؛ با احساسی از تنهایی بیرون آمدم که مدت ها در وجودم ماند. بغضم برای این بود که چرا دفاع از مردم و سرزمینم باید چنین بهایی داشته باشد.
این اتفاق تنها یک دفعه نبود.
در موقعیتی دیگر، وقتی زنی با حرارت از ترامپ دفاع می کرد، از خودم پرسیدم چرا باید تا این اندازه از یک سیاست مدار دفاع کرد، درحالی که من نگران جان مردمی هستم که در وطنم زندگی می کنند. اختلاف نظرمان به توهین کشید و باز هم با دلی شکسته از آن جمع فاصله گرفتم.
جایی دیگر، زنی از من می خواست که من هم حتما همان شعارهای سیاسی مورد نظر او را سر بدهم و همان موضع را داشته باشم. وقتی گفتم همه مردم یک صدا و یک عقیده ندارند، باز هم احساس کردم حتی حق انتخاب و فکر کردن مستقل از من گرفته می شود. برایم دردناک بود که در بحث هایی که مدام از آزادی و انتخاب سخن گفته می شد، گاهی حق داشتن یک نظر متفاوت به رسمیت شناخته نمی شد.
حدود ده یا 12 روز از آغاز جنگ گذشته بود که برای خرید به مغازه ای نزدیک محل کارم رفتم. از من پرسیدند چرا ناراحتی. گفتم: «چون نگران کشورمم.» پاسخ شنیدم که جشن گرفته بودند و از اتفاقات پیش آمده خیلی خوشحال بودند. در محل کارم نیز بارها از بعضی ها شنیدم که مدت ها منتظر چنین روزی بوده اند؛ یا با اطمینان می گفتند بمباران ها به مناطق مسکونی نمی رسد و فقط اهداف نظامی را هدف قرار می دهند.
هر بار که چنین حرف هایی می شنیدم، چیزی درونم فرو می ریخت. من نمی توانستم با اطمینان در رابطه با سرنوشت مردمی حرف بزنم که زیر صدای انفجارها زندگی می کردند. نمی توانستم نگرانی ام را کنار بگذارم و وانمود کنم همه چیز قابل پیشبینی است. هر بار با بغض و سرخوردگی برمی گشتم و بیشتر در خودم فرو می رفتم. احساس می کردم حرفم را کسی نمی شنود؛ انگار برای بعضی ها، حتی اندوه من هم فقط زمانی پذیرفتنی بود که با عقاید سیاسی شان سازگار باشد.
در بین این تجربه ها، جمله ای بیش از تمامی آزارم می داد: «اگر این قدر وطنت را دوست داری، پس چرا اینجایی؟ برو ایران!»
این جمله برای من فقط یک سؤال نبود؛ گاهی شبیه قضاوتی بود در رابطه با تمام سال هایی که دور از وطن زندگی کرده ام، در رابطه با دلتنگی هایی که کسی ندیده و نگرانی هایی که هر شب با خودم به خواب برده ام.
بله، من هم دوست داشتم در آن روزها در ایران باشم؛ کنار مادرم، کنار مردمم، در سرزمینی که هر لحظه نگرانش بودم. دوست داشتم به جای این که از هزاران کیلومتر دورتر تصاویر را تماشا کنم و با هر خبر قلبم بلرزد، آنجا باشم و کاری انجام بدهم؛ حتی اگر آن کار کوچک بود. اما زندگی همیشه به سادگیِ خواستن و توانستن نیست. شرایط زندگی و مشکلات شخصی، درحال حاضر، اجازه نمی دهد که به ایران برگردم. این واقعیتی است که با آن زندگی می کنم، اما به معنای کم شدن عشق من به وطنم نیست.
آیا دور بودن، حق دلتنگی را از انسان می گیرد؟ آیا کسی که به دلیلهای زندگی نمی تواند در سرزمین مادری اش باشد، باید برای اثبات عشقش سکوت کند؟ آیا وطن دوستی تنها زمانی معتبر است که بتوانی در خاک وطن زندگی کنی؟
شاید از ایران دور باشم، اما از ریشه هایم جدا نمی شوم
من معتقدم که عشق به وطن را نمی توان تنها با نشانی محل زندگی سنجید. گاهی آدم از وطن دور است، اما هر روز با آن زندگی می کند؛ با خبرهایش بیدار می شود، با رنج مردمش گریه می کند و شب ها با آرزوی آرامش آن به خواب می رود. من شاید نتوانم امروز در ایران باشم، اما نمی توانم نسبت به سرنوشتش بی تفاوت بمانم.
با گذشت زمان، این برخوردها مرا بیشتر به تنهایی خودم فرو برد. دیگر کمتر حرف می زدم، چون از توضیح دادن خسته شده بودم؛ از این که بخواهم ثابت کنم ناراحتی ام حقیقی است، نگرانی ام از سر دشمنی با کسی نیست و غمم را نمی توان به یک برچسب سیاسی یا مذهبی تقلیل داد. گاهی احساس می کردم در بین هم وطنانم نیز جایی برای بیان اندوهم ندارم.
با این وجود، کم کم فهمیدم که برای ایستادن پای چیزی که درست می دانم، لازم نیست اکثریت با من موافق باشند. شاید در محیطی که من در آن حضور داشتم، بسیاری نگاه متفاوتی داشتند؛ اما تعداد موافقان و مخالفان، به تنهایی نمی تواند معیار وجدان انسان باشد. من نمی خواهم عقیده ام را به کسی تحمیل کنم، اما حاضر هم نیستم برای پذیرفته شدن، از چیزی که به آن معتقدم دست بکشم.
وظیفه خودم می دانم هر جا احساس می کنم حق نادیده گرفته می شود، تا جایی که از دستم برمی آید، برای آن بایستم؛ حتی اگر صدایم تنها باشد. اگر امروز امکان حضور در سرزمینم را ندارم، شاید بتوانم با کلمه ای، با قلمی، با ثبت خاطره ای از اینروزها کاری انجام بدهم. شاید بتوانم شهادت بدهم که از دور چه دیدم، چه شنیدم، چه رنجی کشیدم و چه طور تلاش کردم در بین هیاهوی صداهای بلند، صدای وجدانم را گم نکنم.
این نوشته تلاشی است برای به یاد سپردن روزهایی که نباید فراموش شوند؛ روزهایی که هرکس از جایگاه خود تجربه شان کرد و هرکس حکایتی از آنها با خود خواهد برد. من نمی دانم تاریخ در آینده در رابطه با تمام آن چه گذشت چه طور قضاوت خواهد کرد، اما می دانم که روایت کردن، ثبت کردن و شهادت دادن به آن چه دیده ایم، خودش شکلی از ایستادگی است.
می خواهم اینروزها مکتوب بمانند؛ نه برای آنکه نفرتی را به نسل بعد منتقل کنم، بلکه برای آنکه فراموش نکنیم پشت هر تصمیم و هر جنگ، زندگی انسان هایی قرار دارد که می ترسند، داغدار می شوند، خانه از دست می دهند و گاهی هیچ صدایی برای رساندن رنجشان ندارند. می خواهم روزی که نسل های بعد این داستانها را می خوانند، بدانند در آن روزها، در بین صداهای بلند و قضاوت های تند، کسانی هم بودند که دلشان برای مردم می تپید و نمی توانستند از کنار رنجشان بی تفاوت بگذرند.
هر سال که می گذرد، خودم را بیشتر ایرانی می دانم. شاید جسمم در اروپا باشد، اما قلبم با ایران است؛ با مادرم، با مردمم، با کوچه ها و شهرهایی که خاطراتشان در من زنده اند. من نمی توانم شرایط زندگی ام را یک شبه تغییر بدهم، اما می توانم انتخاب کنم که نسبت به وطنم بی تفاوت نباشم. می توانم بنویسم، می توانم از حق سخن بگویم و می توانم پای باورم بایستم؛ حتی اگر بهای آن تنهایی باشد.
اگر قرار باشد برای آن چه به آن معتقدم تنها بمانم، این تنهایی را می پذیرم. اگر قرار باشد در چهار دیواری ای که برای خودم ساخته ام، دور از وطنم روزها را بگذرانم، باز هم از ریشه هایم دست نمی کشم. من برای پذیرفته شدن، از عشق به سرزمینم نمی گذرم و برای فرار از تنهایی، رنج مردمم را انکار نمی کنم.
وطن برای من فقط نقطه ای روی نقشه نیست؛ صدایی است که در سکوت شب دنبالش می گردم، چهره ای است که در بی اطلاعی نگرانش می شوم، شهری است که ویرانی اش را تاب نمی آورم و مردمی هستند که شادی و اندوهشان به قلب من راه دارد.
من هر جای دنیا که باشم، ایرانی می مانم. شاید سال ها از سرزمین مادری ام دور بمانم، اما هیچ گاه از آن جدا نخواهم شد. شاید نتوانم امروز در خاک وطنم قدم بزنم، اما می توانم اسمش را بنویسم، از مردمش بگویم و روایت روزهای دشوارش را به یادگار بگذارم؛ چون ایران برای من تنها جایی نیست که از آن آمده ام؛ خانه ای است که قلبم در آن جا مانده است. و من، هر کجای این جهان که باشم، تا آخرین روز زندگی ام، با تمام وجود به آن وفادار خواهم ماند.
به طور خلاصه، این نوشته به قلم خانم س. این نوشته تلاشی است برای به یاد سپردن روزهایی که نباید فراموش شوند؛ روزهایی که هرکس از جایگاه خود تجربه شان کرد و هرکس حکایتی از آنها با خود خواهد برد. من نمی دانم تاریخ در آینده در ارتباط با تمام آنچه گذشت چه طور قضاوت خواهد کرد، اما می دانم که روایت کردن، ثبت کردن و شهادت دادن به آنچه دیده ایم، خودش شکلی از ایستادگی است.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران عزیز ال مور در مورد این پست
نظر شما در مورد این مطلب ال مور
نام:
ایمیل:
نظر شما:
سوال:
= ۴ بعلاوه ۵